De Duitse KCanG-evaluatie: wat twee jaar gedeeltelijke legalisering van Cannabis heeft veranderd

De Duitse KCanG-evaluatie gaat nu verder dan de eerste indrukken

Voor lezers buiten Duitsland is de KCanG de federale wet die op 1 April 2024 in werking trad en het bezit en de teelt van Cannabis voor volwassenen gedeeltelijk legaliseerde. De wet bevatte ook een formele, onafhankelijke wetenschappelijke evaluatie van de maatschappelijke effecten. Twee jaar later levert die evaluatie een voorzichtige beoordeling op: de voordelen waarop wetgevers hoopten blijven bescheiden, maar veel van de somberste voorspellingen die vóór de invoering zijn geuit, zijn niet uitgekomen.

Die evaluatie wordt uitgevoerd door EKOCAN, een interdisciplinair evaluatieproject met onderzoekers van de universiteiten van Düsseldorf, Hamburg/UKE en Tübingen. Het tweede tussentijdse rapport, gepubliceerd op 1 April 2026, is het eerste waarin de eigen interviews van EKOCAN met jonge gebruikers zijn opgenomen, naast enquêtes onder professionals in verslavingspreventie en -begeleiding en onder politie- en handhavingsfunctionarissen. Met andere woorden: Duitsland beoordeelt de hervorming niet langer alleen via administratieve gegevens; het begint nu rechtstreeks te luisteren naar de mensen die hun weg door het systeem zoeken. Het rapportageschema ziet er nu zo uit:

De toon is minstens zo belangrijk als de data. Het tweede tussentijdse rapport schetst geen groot succesverhaal, maar het bevestigt ook niet de meest dramatische waarschuwingen van tegenstanders. In plaats daarvan beschrijft het een hervorming waarvan de meetbare effecten op sommige plekken reëel zijn, op andere ontbreken en nog steeds in ontwikkeling zijn.

Het rapport in het middelpunt van het volgende Cannabisdebat in Duitsland

Thuisteelt steeg fors, maar aanvoer via sociale contacten blijft leidend

De duidelijkste gedragsverandering in het tweede tussentijdse rapport gaat over waar consumenten zeggen dat zij hun Cannabis vandaan halen. In de eerste helft van 2024 zei slechts 5.4% van de ondervraagde consumenten dat hun voornaamste bron hun eigen teelt was. In de tweede helft van 2025 was dat aandeel gestegen tot 21.4%. Voor een wet die volwassenen expliciet toestond voor zichzelf te kweken, is dit een van de weinige onmiskenbare tekenen dat de hervorming de dagelijkse aanvoerpatronen heeft veranderd.

Maar dezelfde gegevens zetten ook een harde grens aan elke bewering dat Duitsland al een sterk nieuw legaal toegangssysteem heeft opgebouwd. De meest genoemde bron in de tweede helft van 2025 bleef aanvoer via sociale contacten — Cannabis verkregen via sociale contacten — rond 35%. En Cannabis uit de nieuwe teeltverenigingen was in 2025 goed voor slechts ongeveer 3.5% van de herkomst. De samenstelling van de aanvoer verschoof dus, maar niet vooral via de route die wetgevers hadden verwacht. De kerncijfers zien er zo uit:

Wanneer ze naast elkaar worden gezet, is de scheve verhouding gemakkelijk te zien:

De bredere conclusie van het rapport is dat Cannabis die in Duitsland wordt gebruikt steeds vaker uit fundamenteel legale bronnen komt. Toch vervangt het model van gedeeltelijke legalisering in het land informele netwerken niet op een nette of lineaire manier. De thuisteelt is snel gegroeid; de clubroute niet.

Het clubmodel blijft een klein deel van de markt

Dat verschil is het duidelijkst bij teeltverenigingen, de niet-commerciële clubs die onder de Duitse KCanG een centrale legale toegangspoort hadden moeten worden. In tegenstelling tot verkoopmodellen elders legde de Duitse hervorming veel nadruk op collectieve zelfteelt in plaats van op vergunde winkels. Na twee jaar zegt het tweede tussentijdse rapport dat die pijler nog altijd verre van dominant is.

Slechts ongeveer 3.5% van de consumenten zei in 2025 Cannabis te hebben verkregen via een teeltvereniging, en de samenvatting van de evaluatie voegt daaraan toe dat minder dan de helft van de districten in Duitsland überhaupt zo’n vereniging heeft. Dat helpt verklaren waarom clubs oudere aanvoerroutes op nationale schaal niet hebben verdrongen. Het past ook bij de ongelijkmatige uitrol die zichtbaar werd in Duitsland: vier deelstaten publiceren lijsten van Cannabisclubs nu de uitrol van CSC’s transparanter wordt, waarin duidelijk werd hoe gefragmenteerd de clubzichtbaarheid nog altijd over het land is.

Op basis van de evaluatie springen vier punten over de clubpijler eruit:

• In 2025, zei slechts ongeveer 3.5% van de consumenten dat hun Cannabis uit een teeltvereniging kwam.
• De meest gemelde bron bleef aanvoer via sociale contacten — via persoonlijke contacten — met ongeveer 35% in de tweede helft van 2025.
• Thuisteelt groeide veel sneller, van 5.4% begin 2024 naar 21.4% eind 2025.
• Minder dan de helft van de Duitse districten had überhaupt een teeltvereniging, wat de reikwijdte van het model beperkte.

Een uitrol die in de praktijk nog steeds ongelijk verloopt

Wat de evaluatie dus beschrijft, is geen clubsysteem dat de belangrijkste legale vervanger van informele aanvoer in Duitsland is geworden. Het is een clubsysteem dat nog altijd gedeeltelijk oogt, geografisch ongelijk verdeeld is en nationaal te klein is om de markt op eigen kracht te bepalen.

Medicinale Cannabis werd het snelst groeiende legale kanaal

Als het clubsysteem achterblijft, is medicinale Cannabis de andere kant op gegaan. De evaluatoren schatten dat Duitsland nu de grootste legale commerciële markt voor medicinale Cannabis in Europa heeft. Samen met een binnenlandse productiecapaciteit van 2.6 ton was er in 2025 in Duitsland tot wel 200 ton medicinale Cannabis beschikbaar.

Het rapport koppelt die uitbreiding deels aan de opkomst van digitale platforms voor medicinale Cannabis. In het onderzoek van het evaluatieteam zeiden jongvolwassenen het vaakst dat zij Cannabis verkregen via internetapotheken. Dat is een van de politiek lastigste bevindingen in het rapport: het snelst groeiende legale kanaal lijkt in de receptmarkt te zitten, niet in het niet-commerciële clubmodel dat de KCanG juist centraal moest zetten.

De legale markt die sneller groeide dan het clubmodel

Voor de volgende ronde van het Cannabisbeleid in Duitsland roept dat een lastige vraag op. Als mensen weg bewegen van informele aanvoer, maar dat onevenredig via medische kanalen doen, moeten wetgevers dat dan zien als bewijs van succesvolle legale toegang, als bewijs van een vertekend model, of als bewijs dat de beoogde routes voor gebruik door volwassenen nog te zwak zijn? Het tweede tussentijdse rapport geeft daar geen antwoord op. Het zet die vraag wel nadrukkelijk op tafel.

De gevreesde stijging onder jongeren bleef uit, en ook verlichting voor justitie bleef uit

Onder adolescenten en jongvolwassenen wordt de prevalentie van Cannabisgebruik na gedeeltelijke legalisering omschreven als stabiel of zelfs licht dalend. De evaluatoren zeggen ook dat er geen aanwijzing is dat het risicobesef onder jongeren is gedaald; integendeel, zij suggereren juist de tegenovergestelde tendens. En een plotselinge toename van Cannabisgerelateerde gebruiksproblemen is niet bevestigd.

Die lezing past bij het bredere patroon in onze eerdere berichtgeving over de grotendeels onveranderde Cannabisgebruikspatronen in Duitsland na twee jaar: wat de KCanG verder ook heeft veranderd, het heeft nog niet de dramatische stijging van Cannabisgebruik onder jongeren opgeleverd die veel critici voorspelden.

Eén doel dat het rapport nog steeds onbereikt noemt

De evaluatie komt echter niet met een onverdeeld positief oordeel. Ze zegt ook dat de gehoopte verlichting voor het Duitse justitiële systeem nog niet is uitgekomen. In het hier beschikbare bronfragment wordt dat punt genoemd, maar niet uitgewerkt. Toch is het belangrijk, omdat het laat zien dat het rapport niet alleen maar bemoedigende bevindingen optelt. Sommige praktische beloften van de hervorming zijn nog altijd niet waargemaakt.

Duitsland blijft ook verbeteren hoe het enkele van de meest omstreden effecten van de hervorming meet. Dat geldt in het bijzonder voor de verkeersveiligheid, waar Duitsland: cannabisgerelateerde ongevallen moeten in de officiële statistieken worden meegeteld berichtte over plannen om ernstige ongevallen onder invloed van Cannabis systematischer vast te leggen. Betere meting beslecht het politieke debat op zichzelf niet, maar maakt de volgende fasen van de evaluatie wel robuuster.

Voor het eindrapport debatteert Duitsland al over fase twee

Omdat het bewijs gemengd is in plaats van spectaculair, is de politieke strijd in Duitsland over de KCanG niet afgekoeld. Het tweede tussentijdse rapport werd al snel brandstof voor een breder debat over de vraag of de wet moet worden aangescherpt, verdedigd of gebruikt als basis voor een meer gecontroleerde volgende stap.

Dat debat over de volgende stap is al zichtbaar. Terwijl sommige conservatieve critici de hervorming blijven aanvallen, heeft de Duitse federale drugscommissaris Hendrik Streeck openheid getoond voor streng gecontroleerde regionale proefprojecten voor gebruik door volwassenen, zoals RND berichtte over zijn steun voor proefprojecten met modelverkoop. Dat is een opmerkelijk signaal: delen van Berlijn discussiëren niet langer alleen over terugdraaien, maar over de vraag of het huidige kader moet worden doorontwikkeld.

Vier aangrenzende debatten laten zien hoe de tweede tussentijdse evaluatie al overslaat naar de bredere Cannabisagenda van Duitsland:

Vragen die lezers nog hebben